Rostini aytsam, Kevin Kigan ismini eshitganda koʻpchilikning xayoliga 1996-yilgi «Iʼd love it» degan mashhur portlash keladi, ammo bu bir zumlik jahl uning 20 yildan ortiq davom etgan futbolchilik va murabbiylik faoliyatini butunlay xiralashtirib qoʻygani achinarli hol. Uning haqiqiy merosi Angliya futboliga qoʻshgan hissasida yotadi, chunki u Liverpuldan Gamburgga, Nyukaslga va hatto Angliya terma jamoasi boshqaruviga qadar yetib borgan kam sonli shaxslardan biri boʻlgan. Bugun uning faoliyatini tahlil qilar ekanman, men faqat maqtov emas, balki kamchiliklarni ham ochiq aytishdan qoʻrqmayman, chunki haqiqiy baho har ikki tomonni koʻrsatishni talab qiladi.
Skautlar hujumchi yoki yarim himoyachini baholaganda uchta koʻrsatkichga qaraydi: gol, uzatma va maydonda bosib oʻtilgan masofa, va Kigan bu uch mezonning barchasida oʻz davri uchun kutilmagan natijalar koʻrsatgan futbolchidir. Liverpulga kelganida u hali 21 yoshga ham toʻlmagan boʻlsa-da, birinchi mavsumning oʻzidayoq asosiy tarkibdan joy egallab, 1971-72 yilgi mavsumda jamoaga chempionlik yoʻlida muhim hissa qoʻshgan. Keyingi yillarda uning koʻrsatkichlari yanada barqarorlashdi: uch mavsum davomida u jamoaning eng koʻp gol urgan futbolchilaridan biri boʻlib qoldi, va bu davrda Liverpul Yevropa kubogi kabi nufuzli turnirlarda ham muvaffaqiyat qozondi.
Agar siz yosh futbolchining rivojlanishini kuzatayotgan boʻlsangiz, Kigan misoli bir haqiqatni koʻrsatadi: tez koʻtarilish har doim ham barqarorlikni kafolatlamaydi, chunki 1977-yilda u Gamburgga oʻtganida koʻpchilik uning eng yuqori choʻqqisini allaqachon bosib oʻtgan deb oʻylagan edi. Biroq nemis klubida u ikki marta Yevropa oltin toʻpini qoʻlga kiritib, bu shubhalarni rad etdi, va bu natija uning faqat Angliya futboliga emas, balki qitʼa miqyosidagi raqobatga ham moslashganini isbotladi. Shuni tan olish kerakki, uning Gamburgdagi dastlabki oylari oson kechmagan: til toʻsigʻi, yangi taktika va boshqa madaniyat unga bosim oʻtkazgan, ammo u moslashish uchun qoʻshimcha mashgʻulotlarga qolib, oʻz ustida ishlashdan toʻxtamagan.
Murabbiy sifatida Kiganning faoliyati ancha ziddiyatli boʻlgan, chunki u Nyukasl Yunaytedni 1990-yillarning oʻrtalarida Premer-liganing eng qiziqarli jamoalaridan biriga aylantirgan boʻlsa-da, hech qachon asosiy sovrinni qoʻlga kirita olmagan. 1995-96 yilgi mavsumda jamoa chempionlik poygasida 12 ochko ustunlikka ega boʻlgan vaqtda uni yoʻqotib qoʻygani koʻp muxlislar uchun hanuz ogʻriqli xotira boʻlib qolmoqda, va bu magʻlubiyatni faqat taktik xatolar bilan izohlash adolatdan boʻlmaydi. Manchester Yunaytedning oʻsha mavsumdagi bosimi, jarohatlar va psixologik charchoq birgalikda taʼsir koʻrsatgan boʻlishi mumkin, ammo Kiganning hissiy boshqaruv uslubi ham bu jarayonda oʻz rolini oʻynaganini inkor etib boʻlmaydi.
Angliya terma jamoasi boshqaruviga kelganida unga yuklangan vazifa yanada ogʻir edi, chunki u avvalgi murabbiylardan meros boʻlib qolgan taktik muammolarni hal qilishi kerak boʻlgan. Euro 2000 turnirida jamoa guruh bosqichidan chiqa olmadi, va bu natija uning terma jamoadagi faoliyatini tez yakunlanishiga olib keldi. Tanqidchilar uning oʻyin uslubi zamonaviy futbol talablariga mos kelmaganini taʼkidlashadi, va qisman bu haqiqatga yaqin, chunki u koʻproq hissiy motivatsiyaga tayangan boʻlsa-da, taktik jihatdan chuqur yangiliklarni taklif qilmagan.
Ikki faoliyat turi oʻrtasidagi eng katta farq shundaki, maydonda oʻynash individual mahorat va jismoniy tayyorgarlikni talab qilsa, murabbiylik butunlay boshqa koʻnikmalarni: qaror qabul qilish, jamoa psixologiyasini boshqarish va raqibni tahlil qilishni talab qiladi. Kiganning kuchli tomoni shundaki, u futbolchilarni ruhlantirishda kamdan-kam uchraydigan qobiliyatga ega boʻlgan, va Nyukasldagi faoliyati davomida uning jamoasi maydonda jasorat va hujumkorlikni namoyish etgan. Biroq zaif tomoni ham yaqqol koʻrinadi: u bosim ostida tez-tez hissiyotga berilib, uzoq muddatli strategiya oʻrniga qisqa muddatli yechimlarni afzal koʻrgan.
Agar siz murabbiylik faoliyatini boshlayotgan boʻlsangiz, Kigan tajribasidan ikkita saboq olishingiz mumkin: birinchisi, oʻyinchilarni ruhlantirish qobiliyati muhim, ammo u taktik bilim bilan qoʻllab-quvvatlanmasa, natija barqaror boʻlmaydi. Ikkinchisi, bosim ostida qaror qabul qilish qobiliyati mavsum davomida jamoaning taqdirini belgilaydi, va bu koʻnikma tugʻma emas, balki tajriba orqali shakllanadi.
Kevin Kiganning faoliyatini baholashda faqat bitta mavsumdagi muvaffaqiyatsizlikka qarab xulosa chiqarish xato boʻlardi, chunki u futbolchi sifatida Yevropaning eng nufuzli klublarida oʻynab, ikki marta oltin toʻpni qoʻlga kiritgan kam sonli britaniyaliklardan biridir. Uning merosi