Rostini aytsam, FIFAning Jahon chempionati egaligini xususiy investorlarga sotish rejasi futbol olamida shov-shuvga sabab boʻldi. UEFA shoshilinch yigʻilish chaqirib, hatto turnirni boykot qilish variantini ham muhokama qilmoqda. Bu qandaydir siyosiy oʻyin emas: gap 20 milliard dollar haqida ketyapti va bu pul kimning choʻntagiga tushishi butun futbol iqtisodiyotini oʻzgartirishi mumkin. Ochiq aytaman, bu masalada ikkala tomonning ham haqiqati bor, lekin ikkalasi ham oʻz manfaatini koʻzlayotgani sezilib turibdi.
FIFA rejasi boʻyicha, tashqi investorlar Jahon chempionatining tijoriy huquqlariga egalik qilish uchun katta summa toʻlaydi. UEFA rahbariyati buni futbolning asosiy tamoyillariga zid deb hisoblaydi, chunki turnir daromadlari butun futbol piramidasiga taqsimlanishi kerak, bir hovuch investorlarga emas. Agar bu model ishga tushsa, milliy federatsiyalar va kichik ligalar moliyaviy jihatdan qiynalishi mumkin, chunki hozirgi tizimda Jahon chempionati daromadining katta qismi rivojlanish loyihalariga yoʻnaltiriladi.
Biroq bu yerda bir nozik jihat bor: UEFAning oʻzi ham Chempionlar ligasi formatini oʻzgartirib, daromadni oshirishga urinayotgani hech kimga sir emas. Yaʼni „biz futbolning pokligini himoya qilamiz“ degan daʼvo biroz ishonchsiz tuyuladi. Tanqidchi koʻzi bilan qarasam, bu ikki tashkilot oʻrtasidagi hokimiyat uchun kurash, tamomila. Kim koʻproq pul va taʼsirga ega boʻlishni xohlaydi, xolos.
Quruq raqamlarga murojaat qiladigan boʻlsak, FIFA 2022-yilgi Qatardagi turnirdan taxminan 7,5 milliard dollar daromad olgan. 2026-yilgi AQSh, Kanada va Meksikada boʻlib oʻtadigan chempionat esa 11 milliard dollardan oshiq daromad keltirishi prognoz qilinmoqda. Shu fonда 20 milliard dollarlik investitsiya taklifi unchalik ham katta koʻrinmaydi, agar uzoq muddatli oʻsish hisobga olinsa. Lekin aynan shu „uzoq muddat“ soʻzi xavotir uygʻotadi: investorlar foyda olishni istaydi, bu esa chipta narxlari, translyatsiya huquqlari va homiylik shartlariga bosim beradi.
Menimcha, eng katta xavf — bu qarorlarning shaffofligi. Agar Jahon chempionati huquqlari xususiy qoʻllarga oʻtsa, kim nazorat qiladi? Qaysi mamlakatda qanday narx belgilanadi? Bu savollarga hozircha aniq javob yoʻq va aynan shu noaniqlik futbol muxlislarini xavotirga solmoqda.
UEFA vakillari boykot haqida ochiq gapirmayapti, lekin manbalarga koʻra, bu variant stol ustida turibdi. Agar Yevropa federatsiyalari Jahon chempionatini boykot qilsa, turnirning sport qiymati keskin tushadi, chunki eng kuchli jamoalarning katta qismi aynan shu qitʼadan. Translyatsiya huquqlari arzonlashadi, homiylar ortga chekinadi va FIFAning rejalashtirgan daromadi kutilganidan ancha past boʻlib chiqishi mumkin. Bu esa investorlar oldidagi majburiyatlarni bajarishni qiyinlashtiradi.
Ammo boykot — ikki tomonlama qurol. Yevropa klublari ham Jahon chempionatisiz katta moliyaviy yoʻqotishga uchraydi, chunki turnir oʻyinchilar qiymatini oshiradigan va global auditoriyani jalb qiladigan maydon. Shuning uchun menimcha, ochiq boykotgacha ish bormaydi: muzokaralar davom etadi, faqat shartlar oʻzgaradi.
Rostini aytsam, eng ehtimoliy stsenariy — FIFA investitsiya hajmini kamaytirishi yoki nazorat paketini saqlab qolgan holda qisman kelishuvga borishi. Boykot ehtimoli 20-25 foizdan oshmaydi, chunki ikkala tomon ham moliyaviy zararni yaxshi tushunadi. Agar muzokaralar muvaffaqiyatsiz tugasa, futbol kalendarida jiddiy oʻzgarishlar kutish mumkin: yangi turnirlar paydo boʻladi, eski musobaqalar qadrini yoʻqotadi.
Agar siz futbol iqtisodiyotini kuzatib boruvchi oddiy muxlis boʻlsangiz, bu jarayonni diqqat bilan kuzatishga arziydi, chunki chipta narxlari va translyatsiya paketlari haqidagi qarorlar tez orada sizning hamyoningizga ham taʼsir qiladi. Sport prognozi nuqtai nazaridan esa, moliyaviy beqarorlik davrida koeffitsientlar tez-tez oʻzgarib turadi, shuning uchun stavka qoʻyishdan oldin jamoalar holatini emas, umumiy vaziyatni ham hisobga olish kerak.
Bunday murakkab davrda ishonchli platforma tanlash muhim: MostBet orqali sport voqealarini kuzatish va tahlil qilish qulay, birinchi depozit uchun 10 000 000 UZS gacha bonus ham mavjud. Lekin shoshilmang: har qanday stavka oldin chuqur tahlil talab qiladi, aks holda his-tuygʻu bilan qabul qilingan qaror foyda emas, zarar keltiradi.